Wie nadenkt over de plaats van vrouwen en mannen in kerk en samenleving, moet niet beginnen bij hiërarchie, macht of functie, maar bij de eerste hoofdstukken van Genesis. Genesis 1–2 legt een fundamentele basis: de mens wordt geschapen naar Gods beeld.
“En God zei: Laten Wij mensen maken naar Ons beeld, naar Onze gelijkenis; en laten zij heersen over de vissen van de zee, over de vogels in de lucht, over het vee, over heel de aarde en over al de kruipende dieren die over de aarde kruipen! En God schiep de mens naar Zijn beeld; naar het beeld van God schiep Hij hem; mannelijk en vrouwelijk schiep Hij hen. En God zegende hen en God zei tegen hen: Wees vruchtbaar, word talrijk, vervul de aarde en onderwerp haar, en heers over de vissen van de zee, over de vogels in de lucht en over al de dieren die over de aarde kruipen.”
Genesis 1:26–28 (HSV)1. Het gebruik van de term ‘adam
Genesis 1:27 stelt dat God de mens schiep. Het Hebreeuwse woord voor mens is ‘adam. Dit woord beschrijft het brede idee van de mensheid. In Genesis 1–3 heeft ‘adam een dubbele betekenis. Enerzijds verwijst het naar de gehele mensheid, anderzijds kan het verwijzen naar de specifieke figuur Adam, die een prominente rol speelt in het verhaal van de hof van Eden.
Opmerkelijk is dat de naam Adam pas expliciet als persoonsnaam verschijnt in Genesis 4:25. Daarnaast is het belangrijk te vermelden dat het Oude Testament geen ander woord dan ‘adam gebruikt om de mensheid te omschrijven.
Het algemene woord ‘adam maakte reeds deel uit van het West-Semitische lexicon voordat Genesis 1–3 in zijn huidige vorm werd geschreven. Daarom is het enigszins onnauwkeurig om te stellen dat God bewust een “mannelijke term” koos om de mensheid te beschrijven. Er bestond eenvoudigweg geen ander woord. Bovendien kent het Hebreeuws slechts twee grammaticale geslachten, mannelijk en vrouwelijk, zonder onzijdige vorm.
De ontwikkeling van een woord van algemeen zelfstandig naamwoord (“mensheid” in Genesis 1), naar titel (“de mens” in Genesis 2–3), en uiteindelijk naar persoonsnaam (“Adam” in Genesis 4:25) is bovendien geen uniek verschijnsel. Het is een algemeen linguïstisch proces dat in veel talen voorkomt.
De term ‘adam vormt daarom geen overtuigend argument voor mannelijk leiderschap, maar verwijst in Genesis eerst en vooral naar de mensheid als geheel.
2. Naar Gods beeld geschapen
De ‘adam, de mensheid, is geschapen naar Gods beeld en dit zowel mannelijk als vrouwelijk. Het Hebreeuwse woord voor beeld is tselem, terwijl het woord voor gelijkenis demut is. Beide begrippen worden in het Oude Testament vaak in vergelijkbare zin gebruikt.
Het begrip “beeld” wijst op representatie of weerspiegeling. “Gelijkenis” verwijst naar gedeelde kenmerken en overeenkomsten. De mensheid draagt dus Gods beeld uit, zonder identiek te zijn aan God of Zijn goddelijke natuur volledig te bezitten.
Voor deze studie is vooral van belang dat God zowel de man als de vrouw naar Zijn beeld en gelijkenis schiep, niet enkel de man. Genesis 1 verleent dus geen exclusieve representatieve rol aan één geslacht.
3. Vier belangrijke implicaties
Genesis 1 toont de mensheid als mannelijk én vrouwelijk. Samen weerspiegelen zij de geschapen werkelijkheid van de mens.
Het gebod om de aarde te vullen, te onderwerpen en verantwoordelijkheid te dragen over de schepping wordt aan beiden gegeven, evenals Gods zegen.
Genesis 1 maakt geen onderscheid in waarde of waardigheid tussen man en vrouw in hun schepping naar Gods beeld.
Genesis 2 toont dat de mens niet bedoeld is voor eenzaamheid. Samenleven, wederkerigheid en samenwerking weerspiegelen Gods bedoeling.
4. Phyllis Bird en het thema vruchtbaarheid
Oudtestamentica Phyllis Bird stelt dat het onderscheid tussen geslachten niet inherent verbonden is aan het beeld van God of aan heerschappij, maar eerder samenhangt met het bredere thema van vruchtbaarheid. Haar argument benadrukt dat mannelijk en vrouwelijk vooral relevant worden in de voltooiing van de menselijke schepping en de opdracht om vruchtbaar te zijn.
Tegelijk blijft het essentieel dat de mensheid gezamenlijk heerst over de schepping. Dit maakt de creatie van ‘adam uniek en onderstreept de fundamentele gelijkwaardigheid van man en vrouw binnen het scheppingsverhaal.
Genesis 1 verleent geen extra macht of overheersing aan de een boven de ander. Samen zijn man en vrouw geroepen om Gods opdracht te vervullen.
Conclusie
Genesis 1–2 schetst geen hiërarchische mensheid, maar een gedeelde mensheid. God schiep een mannelijke ‘adam en een vrouwelijke ‘adam naar Zijn beeld. Beiden ontvangen dezelfde zegen, dezelfde opdracht en dezelfde fundamentele waardigheid.
Wanneer de kerk nadenkt over vrouwen en mannen in bediening, leiderschap en gemeenschap, vormt Genesis daarom geen argument voor overheersing, maar eerder een uitnodiging tot gedeelde verantwoordelijkheid.
Bijbelse gelijkwaardigheid begint niet bij moderne cultuur, maar bij de eerste bladzijden van de Schrift.
Voetnoten & Bronnen
- Richard S. Hess, “Splitting the Adam: The Usage of ’adam in Genesis i-v,” in Studies in the Pentateuch, ed. J. A. Emerton, VTSup 41 (Leiden: Brill, 1991), pp. 1–15. ↩
- Phyllis A. Bird, “Male and Female He Created Them: Gen. 1:27b in the Context of the Priestly Account of Creation,” Harvard Theological Review 74 (1981): 134. ↩
- Victor P. Hamilton, The Book of Genesis: Chapters 1–17 (Grand Rapids: Eerdmans, 1990). ↩
- Gordon D. Fee, Discovering Biblical Equality: Complementarity without Hierarchy (Downers Grove: InterVarsity Press, 2005). ↩
- Aimee Byrd, Recovering from Biblical Manhood and Womanhood (Grand Rapids: Zondervan, 2020). ↩
- John H. Walton, The Lost World of Adam and Eve (Downers Grove: IVP Academic, 2015). ↩
- John H. Walton, The Lost World of Genesis One (Downers Grove: IVP Academic, 2009). ↩