Tryfena en Tryfosa: vrouwen die zwoegden in de Heer

Paulus noemt Tryfena en Tryfosa maar één keer: “Groet Tryfena en Tryfosa, die zwoegen in de Heer” (Rom. 16:12). Ze krijgen maar één vers en daar houdt het bij op.

In Romeinen 16 groet Paulus mensen die voor hem en voor de gemeenten van betekenis zijn. Tussen die namen staan Tryfena en Tryfosa. Zij vallen niet per se op in deze lange lijst. Maar wat belangrijk is, is dat Paulus hen bij naam noemt en hun werk uitdrukkelijk met Christus verbindt: zij arbeiden “in de Heer”.

Twee vrouwen, één gezamenlijke arbeid

Paulus prijst hen om zware arbeid. Deze vrouwen waren geen decor in de gemeente. Zij deden werk dat Paulus theologisch plaatste als werk/arbeid “in de Heer”.

Paulus gebruikt het Griekse werkwoord kopiaō (κοπιάω): hard werken, zich vermoeien, zwoegen. Paulus gebruikt dit woord niet zomaar. Hij gebruikt datzelfde woordje voor zijn eigen apostolische arbeid, op een andere plaats gebruikt hij het voor medewerkers in het evangelie en ook nog voor mensen die zich inzetten voor de gemeente. In Romeinen 16 verschijnt hetzelfde woord bij Maria, Tryfena, Tryfosa en Persis.

Daarom is het te zwak om hun arbeid automatisch te reduceren tot het “helpen achter de schermen”. Natuurlijk kan praktische dienstbaarheid erbij gehoord hebben; vandaag is de predikant dienstbaar aanwezig in de kerk, ook dat was het geval in de vroege kerk. De vroege kerk draaide trouwens niet op abstracte titels, maar wel op huizen, tafels, reizen, zorgverlening, onderwijs, gebed, zorg en verkondiging. Maar Paulus' taal is ruimer en zwaarder. Kruse merkt bij Romeinen 16:12 op dat Paulus kopiaō meestal gebruikt voor arbeid in dienst van de Heer: verkondiging, onderwijs en het versterken van gelovigen horen in dat bereik thuis.

Geen ambtstitel, wel bediening

Een eerlijke lezing van de tekst is natuurlijk belangrijk. Deze lezing brengt ons bij twee conclusies. Ten eerste: Paulus noemt Tryfena en Tryfosa geen apostelen, oudsten of voorgangers. Romeinen 16:12 is geen verborgen ambtsbewijs.

Maar het is even onjuist om hun werk klein te reduceren omdat er geen formele titel naast hun naam staat. Paulus gebruikt voor hen bedieningstaal die hij ook voor zichzelf gebruikt. Hij noemt hun arbeid niet neutraal, noch als een kanttekening, maar “in de Heer”. Het verwijst naar verbondenheid met Christus en naar dienst binnen het grotere missionaire plaatje.

Susan Mathew ziet in Romeinen 16 daarom een patroon van wederkerigheid: vrouwen en mannen verschijnen samen als actieve deelnemers in Paulus' netwerk. Maria, Tryfena, Tryfosa en Persis worden niet enkel als ontvangers van zorg genoemd, maar als vrouwen die zelf de arbeid verrichten. Marg Mowczko benadrukt in dezelfde lijn dat Paulus meerdere vrouwen in Romeinen 16 presenteert als medewerkers binnen de beweging van het evangelie.

Waarom zijn ze belangrijk?

Tryfena en Tryfosa herinneren ons eraan dat de vroege kerk niet alleen gebouwd werd door de grote namen die later beroemd werden. Ze werd ook gedragen door vrouwen van wie bijna niets bewaard bleef, behalve dat Paulus hun arbeid kende en erkende.

Dat maakt Romeinen 16 zo krachtig. Paulus had hen kunnen overslaan. Hij had alleen de bekendste leiders kunnen opnoemen. Maar hij neemt de moeite om deze twee vrouwen te groeten en hun inzet te beschrijven. In een cultuur waarin vrouwen vaak onzichtbaar werden gemaakt, schrijft Paulus hun namen in zijn brief aan Rome.

Hun verhaal is een korte maar stevige getuigenis: in Paulus' gemeenten waren vrouwen zichtbaar actief in het werk van Christus. Tryfena en Tryfosa stonden niet aan de rand van de gemeentelijke arbeid, ze werden erkend door Paulus als vrouwen die zwoegden in de Heer.